Tình Thủ đô cũng thể Thủ đô

tinhthudoHNVC: Khi HNVC đưa bài của nhà thơ Dương Tường giới thiệu bài "Tình Thủ đô (của Hữu Loan): Một kiệt tác đời hồ như quên hẳn“ nhà văn Đặng Ái cho rằng bản ấy không chính xác. Và nhà văn Đặng Ái đã có thêm thông tin về bài thơ này khi nhà thơ Hữu Loan cung cấp bản thảo tập thơ cho Đặng Ái (bài thứ tư trong bảng mục lục: Thủ đô - ảnh bên). Vậy HNVC xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc. 


Tình Thủ đô cũng thể Thủ đô

 Đặng Ái


      Khoảng năm 1991- 1992 khi tôi còn làm việc ở Hội Văn nghệ Thanh Hóa chúng tôi có ý định in một tập thơ của Hữu Loan. Ông đã đưa tôi xem khá nhiều bản thảo thơ. Bản thảo có cái chép tay có cái dánh máy (đánh máy kiểu cổ chứ không phải vi tính như bây giờ) tự tay ông gạch xóa sửa chữa ghi chú cẩn thận. Cùng với bản thảo Hữu Loan còn sắp xếp mục lục và đặt tên cho tập thơ. Có điều ông đặt 3 cái tên liền: Thánh mẫu hài đồng  Một du giữa hai đen taQuê hương trong mắt em. Xem ra ông không dứt khoát được cái tên nào nên cho phép tôi lựa một.

    Tôi đã đọc tất cả sắp xếp lại thứ tự lại và đặt cho tập thơ một cái tên khác hiền lành hơn rất nhiều: Hoa lúa. Hữu Loan vui vẻ chấp nhận. Tôi đưa họa sĩ vẽ bìa chuẩn bị cho đánh máy... thì được biết NXB Hội Nhà văn vừa cho ra tập Màu tím hoa sim. In tập thơ đầu tay này Hữu Loan được trả nhuận bút. Tuy rằng số tiền rất ít ỏi chỉ 80 ngàn đồng (hơn 3 yến gạo hoặc 7 cân thịt hoặc 15 lon bia). Nhưng đó là sự ưu ái đặc biệt khi mà các tác giả khác (nghe nói có cả Huy Cận) đều phải bỏ tiền túi mà in thơ để rồi chịu "lõm vốn".

   Màu tím hoa sim chỉ in 10 bài chưa bằng một nửa số bài chúng tôi định in nhưng dẫu sao đưa in thêm một tập nữa chưa chắc đã thiết thực. Chúng tôi quyết định chuyển hướng xây tặng ông một ngôi nhà ngay trên khu đất của ông ở quê. Để có ngôi nhà tình nghĩa này có một người hết sức vất vả tận tình là anh Nguyễn Văn Túy Chánh Văn phòng Hội. Túy chạy lên chạy xuống qua 4 cấp chính quyền chỗ trình bày nơi nài nỉ. Khó nhất là làm sao để Hữu Loan chịu kê khai lý lịch! Nhưng sự vất vả của Túy cũng như anh em khác cũng có kết quả xứng đáng: Thi sĩ nổi tiếng nhất xứ Thanh bậc trên lẫm liệt của chúng tôi thoát cảnh xiêu vẹo dột nát có một mái nhà ấm cúng. Và trong mái ấm này Hữu Loan đã ở gần 20 năm cuối đời cho đến lúc trút hơi thở cuối cùng đã tiếp không biết bao nhiêu khách khứa đã đón nhận bao nhiêu tình yêu mến kính trọng của biết bao người yêu thơ.

    Chuyện ngôi nhà đến nay tôi mới nói và cũng chỉ muốn nói thế thôi. Còn trong số bản thảo dạo ấy tôi thấy có 2 bài viết về thủ đô: Thủ đô (1951) và Thủ đô nay là của chúng ta (1954). Bài trước viết về người thủ đô trong kháng chiến bài sau viết về ngày tiếp quản. Không có bài nào tên là Tình thủ đô cả.

    Năm ngoái lướt qua vài trang mạng tôi chú ý một dòng thông tin: cuối năm 2004 Dương Tường và Mạc Lân "nhớ lại" bài thơ Tình Thủ đô của Hữu Loan. Bài thơ còn được đánh giá là thuộc hàng tiêu biểu của nhà thơ cùng với Màu tím hoa sim Đèo Cả Những làng đi qua...Có điều tôi không tìm thấy những trang mạng đó nói rõ hơn về Tình Thủ đô thậm chí một câu trích tôi cũng không tìm được. Cho nên tôi cứ lăn tăn nghĩ về điều này. Phải chăng Tình Thủ đô là một trong 2 bài của Hữu Loan viết về thủ đô mà tôi được đọc từ năm ấy? Hay là Hữu Loan còn bài khác viết về thủ đô?

    Khi về Thanh Hóa dự tang Hữu Loan lòng tôi vẫn cứ lăn tăn về điều ấy. Bỗng nhiên như là duyên may lại gặp bài của anh Dương Tường: "Tình Thủ đô: Một kiệt tác đời hồ như quên hẳn". Đọc bài viết tôi được củng cố thêm lòng tin về ảnh hưởng sâu sắc về tình yêu vô bờ bến đối với Hữu Loan của rất nhiều đối tượng và lứa tuổi và qua đó tôi cũng hiểu thêm về tầm vóc của Hữu Loan.

    Một câu hỏi nhỏ cũng được giải đáp: Tình Thủ đô mà anh Dương Tường cùng Mạc Lân nhớ lại và nhắc đến chính là Thủ đô mà tôi đã đọc. Chỉ có điều những câu thơ trong trí nhớ của các anh có khác một chút so với bài mà Hữu Loan đã đưa tôi xem. Cũng phải thôi sự sàng lọc của thời gian!

    Tôi chép lại nguyên văn như tôi biết để mọi người cùng đọc. Chỉ muốn lạm bút chú thích tí chút:

     Bên góc trái bản thảo bài  Thủ đô  Hữu Loan ghi: "Năm 1951 làm bài này để chống phong trào dinh tê (vào tề). Đào Mộng Long công ngâm tại sân khấu Rừng Thông và rất nhiều trí thức đã bỏ ý định vào tề ở lại với kháng chiến".

   Như vậy chắc chắn là Thủ đô được viết ở Thanh Hóa.

   Trong những năm kháng chiến chống pháp Thanh Hóa là vùng tự do. Rất nhiều người dân và văn nghệ sĩ ở Hà Nội ở Khu Ba ở những vùng địch tạm chiếm lui về Thanh sống mà phục vụ kháng chiến. Theo lệnh Cụ Hồ nhân dân thành phố Thanh Hóa đã triệt để tiêu thổ phá hủy toàn bộ thành phố. Trong điều kiện đó các thị trấn chung quanh như Rừng Thông Cầu Bố Hậu Hiền Chuối (Nông Cống)...trở thành những địa điểm quần tụ đi về của các văn nghệ sĩ trí thức giai nhân tài tử kháng chiến.  Đó là những địa danh mà sau này người Thanh Hóa có bài vè tự trào được truyền tụng rất rộng: "...Chiếc cầu con con cũng gọi Cầu Bố/ mấy cây lố nhố cũng gọi Rừng Thông/  ...Thủ đô thiêng liêng là vùng Nông Cống..."

    Vào nhưng năm 50 51 52.. kháng chiến vô cùng gian khổ thiếu thốn mà ngày thắng lợi còn xa... nhiều người đã nao núng... Vì thế mới có bài thơ này và  có chuyện Đào Mộng Long cho ngâm ở sân khấu ở Rừng Thông! Và có tác dụng trí vận nghệ vận rõ ràng!

    Bài Thủ đô nay là của chúng ta Hữu Loan cũng viết "tại trận" tức là tại Hà Nội trong niềm hân hoan của ngày giải phóng.

    Hai bài thơ tuy viết ở hai thời kỳ khác nhau cảm xúc khác nhau nhưng nếu ta coi bài sau là sự tiếp nối của bài trước cũng đúng. Đó là hai phần của bài thơ lớn về thủ đô hào hùng bi tráng của một thời chứng tỏ lòng yêu thủ đô yêu đất nước nồng nhiệt nói đúng hơn là quyết liệt của tác giả.



Chú thích ảnh:

Trang bút tích của Hữu Loan


Hữu Loan


Thủ đô

I

Từng đoàn dài xe bò

Trên đường đi vào Thanh

Trên đường đi Trèm Vẽ

Người Thủ đô tản cư!

xxx

Đoàn xe đi

             chở nặng tâm tư

Một góc nhà

                 một hè phố

Mắt ai biếc

              một chiều xưa...

Quan Thánh

Cổ Ngư

Bạch Mai

             bóng liễu Tháp Rùa...

Bánh sắt gỉ

Vấp đá đường

                  khấp khểnh

xxx

    Nhớ lại Thủ đô

Ngày đầu cách mệnh

    Cờ đỏ thành sông

Từ khắp phố dài...

Về biển đỏ

Quảng trường nhà hát lớn

     Cũng là ngày

Thủ đô chào đón

Đoàn giải phóng quân về

      Qua cầu Long Biên

Sông bóng người đi

      Vai cao rộng

Mang núi rừng Việt Bắc

     Ai về Thủ đô

Lau thầm nước mắt

-Quốc ca

           mình!

-Đoàn lính Việt

                    đầu tiên!

Rừng xanh Thượng du

Lúa vàng trung nguyên

Giữa phố Thủ đô

Dơ nắm tay:

-Đồng chí!

-Đồng chí!

-Đồng chí!

-Có người làng đi

                    trong đoàn lính trẻ

xxx

Việt Bắc âm u

Đường dài Thanh Nghệ

     Đoàn xe bò

                  nối nhau

                           ngày đêm...

Từ thủ đô

             dồn dập

                     những tin

-Thủ đô còn bình yên

-Thủ đô đã chuẩn bị

-Thủ đô khẩn trương thêm

-Thủ đô giặc khởi hấn

-Thủ đô

            ta

              vùng lên

Những tiếng súng từ Thủ đô

          Vấp những thành xe bò

                                         nhức nhói...

Lại một tin rất mới

-Cụ Hồ hỏi Trung đoàn Thủ đô

-Liệu các chú có

                       giữ nổi Thủ đô

7 ngày?

Dơ một rừng

                 nắm tay

Thét tiếng:

-Thề với Bác!

Và bắt đầu

               ngày

                     đêm

Thủ đô

          tàn sát!

Khu Đồng Xuân

Lính trung đoàn Thủ đô

Trên bàn thịt

                đâm giặc

kêu như chọc tiết bò!

đuổi giặc

           vật lăn

                    từ nóc chợ!

Vua Thành Thái có lần

                              vịnh sử:

"Long đồ không lưu

                          bách chiến thành"

Thêm một lần

câu thơ đang được chứng minh

xxx

Hai tháng sau

Nghĩa là hơn 4 lần 7 ngày

Một đơn vị

               quyết tử

của Trung đoàn Thủ đô

                                  cắt

                                      máu

                                           tay

                                             ăn thề

Ngõ vắng Thủ đô

Những đơn vị rút đi

Những góc phố Thủ đô

Từng bóng đen

                      đứng lại

Lửa cháy Thủ đô

Chân trời hấp hối

-Xác thằng bạn

-Xác thằng con

-Xác người yêu...

Trên một hè phố Thủ đô

                                  cùng vấp

                                              vào

                                                  đêm

                                                      câm

Tóe lửa

           những xe bò

-Một quyết tử quân

                           hy sinh

Là một đoàn giặc chết

-Một Quyết tử quân

Hà Nội

Hà Nội Thủ đô

-Stalin grad

               lưu huyết!



xxx




-Xa cửa ô rồi!

-Heo hut Kim Liên

-Mịt mùng Trèm Vẽ

Bóng hoàng hôn lên

                        liệm tròn huyết thệ

Người quyết tử quân

                          cuối cùng!







II


Những đồng bào Thủ đô

Về

   với

       giặc

            ở

             chung

Phải đốt

           Cờ đỏ sao vàng

            thức đêm

                         may cờ ba sắc

và những sáng mai

                           tay

                               xot xa

đem treo cờ giặc trước nhà!








xxx




Ai về nội thành

thấy Hà Nội xa hoa

Hà Nội muôn vẻ

                       muôn mầu

Hà Nội chợ phiên

                      hoa đăng

                              và vũ hội...

-Nhưng có thấy

                  mặt lộn trái

                                bên kia

                                       Hà Nội?


Hà Nội

         nghênh ngáo

                        xâm lăng

và trơ trẽn

              bù nhìn

Hà Nội lưu manh

                     trấn lột

Bất cứ ngày đêm

Hà Nội móc ngoặc

                        tham ô

quan nhỏ

             quan to

thi đua

          ½ cân

                 8 lạng

Hà Nội làm tiền

                      cơ quan công viên

                                                nhan nhản!

Có ở đâu và bao giờ

Cái nửa nhân loại

                      vẫn được

                                đề cao kia

bị đến vô cùng xúc phạm!

Ngã tư Sở

Khâm Thiên...

Đèn khuya

               quánh vàng

Tổng hợp khổng lồ

                            tiệm hút

Tổng hợp khổng lồ hộp đêm

Chợ trời khổng lồ

                           liêm sỉ

Tất cả đã cùng lúc

                          mọc lên

Theo tiếng gõ gầy đinh

                                 thần kỳ

Của đoàn lê dương mũ đỏ

tiếng xe tăng đế quốc viễn chinh

Ầm ầm bụi mù

                    loạn phố...





xxx


Và lần theo ánh đèn dâm ô

Lũ lượt kéo nhau về Thủ đô

Từng đoàn thiêu thân

Mang trong người

                          định mệnh

những con đẻ

                   của Bóng đêm

của mủ đờm nhớt lạnh

của uế khí hôi tanh

những hình hài

                      ốm o

sợ ánh đèn và gió lành

tôi thành thép

cánh tay người kháng chiến...

Có người

              bất

                 đắc

                     dĩ

phải quay về Thủ đô

ném chứng thư Việt Minh

                                  trên dòng sông

chào những thằng bạn chiến khu

mà phục

          tấm lòng



xxx




Nằm thức đêm Hà Nội  

Nhớ ra vùng tự do:

-Có thằng bạn thằng con

theo chính phủ Cụ Hồ!

-Và những người Thủ đô

                                 mới trốn ra đi

-Những người đi thoát

                          Những người

                                             không

                                                       đi

                                                         thoát

giặc bắt xiềng tay

Giải về Hỏa Lò

Đi qua phố đêm

Tiễng xích xiềng

                       loảng xoảng

Tiễng cửa sắt xà lim

Vọng choang choang

                            như búa đập

                                          triền miên

Vào gáo đầu lâu

của những đêm dài Hà Nội

những đêm dằng dặc dài...

đêm nhắm mắt

                    mà không ngủ nổi

 những đêm chì

                       mà mắt mở

                                      chong chong



xxx


Từ Thủ đô những sáng

                                 mai trời trong

Từng phi đội bay lên

Chở tóc tang

                  ầm ầm thân sắt

Ra những miền quê xanh

                Tiếng bom dội về

Chuyển Hà Nội mông mênh

Tim người Thủ đô rung lên

                                như đất chuyển:

-Nhưng người thủ đô tản cư!

-Những đồng ào kháng chiến!





xxx



Tất cả Thủ đô dân

                         thần kinh trang thái

                                                   như nhau

Khốc liệt trong nguyện cầu:

-Dù tai họa

               miễn

                       là

                          thay

                               đổi!

-Đến bao giờ

Biết đến bao giờ

Cho đêm sáng xa hoa

Vỡ rơi

         thành

               bóng

                     tối

Xuống xác người

                               máu me

ngổn ngang gạch ngói...

-Đến bao giờ Việt Minh

mới đánh vào Hà Nội!?

-Và bọn bán nước

                          buôn dân

mới

     công

           khai

                đền

                    tội!?


(1951)



JfthardBub

buying viagra without a script Bub

cilias canada cialis buy online get compre cialisq try it scam cialis from candad i use it cialis generic brand resource women cialis users cialis vs cialis i was dared to take a cialis how to use cialis 50mg cialis trial coupon where to buy cialis cheap generic super cialis http://xcialisxx.com

JfthardBub

real viagra without a script Bub

buy viagra without presc osu cialis kosten ordering cialis guaranteed cialis e cialis cheap generic super cialis buy viagra without email address yolatengo cialis review learn more here cialis online bestellen paypal can you get cialis on nhs nueva cialis cialis 20mg price at cvs vand cialis 10 mg http://mini-party.com

JfthardBub

viagra without prescription online Bub

generic cialis cialis clinical trials c cialis r official site cialis mexicana cialis on line stores buy viagra without a perscription generac for cialis cialis costs per pill cialis generico venta only here cheap pfizer cialis cialis ordonnance ou non cialis pills easy way to get cialis http://mini-party.com

JfthardBub

buying viagra without a prescription Bub

cialis 20mg prix en pharmacie average cialis proce can you take 1 2 cialis cialis ordonnance ou non best cialis virgra site cialis online sales preis cialis 25mg cialis 2.5 mg cost cialis or cialis prices how much cost cialis samples try it scam cialis from candad how can i get viagra without a prescription cialis pills effects http://blackhawkdowns.com

RichardBub

generic viagra without prescriptions Bub

buy levitra online australia cialis forums uk priligy with cialis cialis acheter sur internet pastiglie cialis costo cialis super active uk eu cialis generic buygenericlevitraonlineusa best ever cialis picture cialis pricing in canada 50 cialis buy special discount cialis http://theitchblog.com/#buy-online

RichardBub

viagrawithout a prescription Bub

overnight delivery buy levitra online coupon code for generic cialis precio cialis femenino just try cialis pills buy cialis prix de vente does cialis go generic in 2012 cailis buy Levitra Super Active online opinioni cialis online cialis farmacia barcelona good choice dosage cialis cialis avec paypal http://theitchblog.com/#buy-Levitra

JfyeoNub

Nub Nub

cialis 20 mg effects cialis italia gratis buy original cialis costo in farmacia cialis india cialis 100mg cost cialis billig prix de cialis buy cialis 20mg buy cialis online legal we choice free trial of cialis buy cialis 20mg does cialis cause gout costo in farmacia cialis precios de cialis generico cialis price in bangalore http://ph2oc.com/#20-mg

JfyeoNub

Nub Nub

cialis 20 overnight cialis tadalafil best generic drugs cialis cialis rezeptfrei sterreich cialis 20 mg effectiveness cialis arginine interactio il cialis quanto costa cheap cialis 20mg pills achat cialis en suisse we like it safe cheap cialis cialis 20 mg effects cialis wir preise venta de cialis canada buying cialis overnight only now cialis 20 mg http://ph2oc.com/#Cialis

MnfheoNub

Nub Nub

buy 100mg viagra online achat cialis en itali price cialis best deutschland cialis online i recommend cialis generico buy pfizer viagra 100mg no prescription cialis cheap i recommend cialis generico cialis soft tabs for sale cialis 5 mg para diabeticos buy pfizer viagra 100mg cialis online holland free generic cialis walgreens price for cialis price cialis best http://expget.net/#buy-viagra

MnfheoNub

Nub Nub

buy brand viagra 100mg order generic cialis online cialis canadian drugs only now cialis 20 mg preis cialis 20mg schweiz buy generic viagra 100mg india cialis 100mg cost tarif cialis france venta de cialis canada look here cialis cheap canada buy viagra 100 mg cod legalidad de comprar cialis comprar cialis navarr enter site very cheap cialis click now buy cialis brand http://expget.net/#buy-online