Tạp văn của Phạm Lưu Vũ

Ngồi buồn giở "Sử kí" ra bói. Gặp ngay câu: "... ngươi tưởng ta học nhiều mà biết có phải không? Không đâu. Ta lấy một điều để quán triệt tất cả..." Lại cụ Khổng nói đây. Tiếc rằng ý tứ này không biết bao nhiêu người cũng từng nói đến rồi. Huống chi theo tự dạng của chữ "cổ", thì cái gì cứ 10 miệng nói đến đều được coi là đã cũ. Vậy thì cái câu: "thập niên chi kế..." với "bách niên chi kế..." gì đó của cụ Quản xem chừng còn cũ hơn. Tóm lại các cụ ngày xưa chỉ được cái... "cũ" rích! Chẳng trách đi học chả để làm gì, thà cứ túm thắt lưng quần lại rồi... ở vậy cho xong. Nhưng có câu này thì chưa cũ thật. Ai như cụ Lão bảo: "Học, tri kì thiên, tri kì địa, tri kì nhân, bất tri... kì cục" (học, để biết trời lạ, đất lạ, người lạ, song không thể biết... ván cờ lạ). Không thể biết hay không cần biết? Cụ Lão vốn nổi tiếng mông lung lắm, chữ của cụ phải tuỳ "thời" mà dịch mới được. Các vị túc nho ngày trước chỉ giảng chữ "cục" ở cuối câu nói ấy nghĩa là ván cờ, là thời thế, cuộc đời, v.v... (Bác Tú Xương có câu: "nhập thế cục bất khả vô văn tự..."). Hay nhỉ, chữ "cục" té ra chẳng phải tầm thường. Vậy mà xưa nay quen mồm nói "cục cứt", lại cứ tưởng đó chỉ là một danh từ chung (không cần viết hoa), thầy cô giảng có thể dùng làm chủ ngữ, tính ngữ, vị ngữ, thậm chí rất... "bổ" ngữ nữa, v.v... Hóa ra chỉ hai từ ấy thôi, cũng đã đủ làm nên một câu (thành ngữ) rất ư hoàn chỉnh. Khi ấy dịch đầy đủ sẽ (phải) là: "cục cứt" = ván cờ / thời thế... như cứt. Rõ ràng là một thành ngữ dùng (phép so sánh) để chỉ... thế sự rất chi đáo để. Giờ mới hiểu tại sao Nguyễn Huy Thiệp lại để cho huyền thoại dân tộc kiêm ông tổ của nghề ca hát Trương Chi cả 5 lần ngôn, mỗi lần chỉ ngôn độc chữ "cứt", mà giấu biệt đi chữ "cục" ở đằng trước. Chắc do sợ "phạm huý" hay sợ bị kiểm duyệt đây? (biết đâu đã bị NXB cắt mất thật?). Cắt cũng chả sao, bác Thiệp nhẩy? Bởi một gã hay bị xì - trét như Trương Chi một khi đã ngôn ra chữ "cứt", thì người nghe tất sẽ hiểu có chữ "cục" lấp ló đâu đấy. Trương Chi quả nhiên là con người đại diện cho nỗi bất hạnh lớn của dân tộc, có chữ "cục" mà cũng bị cấm không được quyền phát ngôn. JJJ - rõ ba khỉ! (xin đọc là "bố khỉ"!, bởi "ba" = "bố"), v.v... Thế còn ván cờ lạ? Nó là cái ván cờ nào vậy? bí hiểm quá cụ Lão ơi.  (Xem tiếp)