Chuyện đời cong thẳng và trong đục...

Phạm Lưu Vũ
Trong kiệt tác kiếm hiệp kiêm chính trị cổ điển Tam Quốc Diễn Nghĩa La Quán Trung tiên sinh từng ca ngợi cây dâu cổ thụ mọc trong sân nhà anh thợ đóng dép Lưu Bị là linh mộc là hiện thân của phong thuỷ đến nỗi bịa ra một ông thầy đi qua nhìn thấy cái cây ấy bèn phán: "Cây dâu này mọc thẳng tắp tán xoè như cái ô. Nhà ở dưới gốc cây này ắt sinh quý nhân". Quý nhân ấy chẳng phải Lưu Huyền Đức thì còn ai vào đây nữa. Cây dâu đó là cái ô Trời là bản mệnh sự nghiệp của Lưu Bị sau này. Quả là về sau Lưu Bị nhờ có cái bản mệnh ấy mà gặp được khối người ngay thẳng. Trong số đó người quan trọng số 1 phải kể đến là vị quân sư Gia Cát Lượng (Khổng Minh). Thế nhưng La Quán Trung tiên sinh đã "lờ" đi không chép việc cái "ô" vĩ đại ấy rồi cũng đến lúc đổ kềnh. Số là một hôm trời nổi bão giông. Cây dâu cổ thụ bỗng nghiêng ngả quay cuồng rồi đổ sập xuống đè nát đúng bàn thờ nhà Lưu Bị. Lúc ấy Lưu Bị đã lên ngôi hoàng đế bên đất Thục. Giá như ông thầy kia lại nhìn thấy cảnh đó chắc thể nào cũng bảo vị quý nhân nhà này có nhẽ sắp đến lúc... toi. Quả nhiên một thời gian ngắn sau Thục chủ Lưu Bị gặp hạn ở thành Bạch Đế rồi "toi" luôn tại đó. Có điều rằng trước khi chết ngài không ngại nước Ngụy của Tào Tháo cũng chẳng thèm ngại nước Ngô của Tôn Quyền. Ngài chỉ ngại mỗi... quân sư Khổng Minh của chính mình mà thôi. Vì thế ngài đã phải triệu Khổng Minh đến tận giường bệnh mà chơi bài ngửa tiếng là gửi gắm con côi song lại "thòng" một câu rùng rợn rằng nếu nó bất tài thì hay là ông thay nó làm chủ quách nước Thục đi! Lưu Bị nói thế là có ý muốn "đe" Khổng Minh rằng ta biết tỏng ông là người như thế nào rồi. Trước khi gặp ta ông có tiếng là một người ngay thẳng. Ông bắt ta phải ba lần hạ cố mới chịu ra giả vờ không thèm màng đến danh vọng. Có thật ông không thèm màng danh vọng? Sao ở lều tranh mà ông theo dõi việc thiên hạ kĩ thế? Lại còn lặn lội đi gài sẵn "thạch trận" ở những đẩu những đâu. Giờ ta mới biết ông rất có tài ảo thuật dễ dàng mê hoặc được lòng ngưỡng mộ của thiên hạ không chỉ trong một vài đời. Ông mẹo vặt có thừa song bụng dạ hẹp hòi. Trong thiên hạ bất cứ ai tài hơn ông cũng tìm cách chiêu nạp về rồi nghĩ kế trừ đi. Đã mượn tay Trương Nhiệm giết ngóm một Bàng Thống ngây thơ cả tin kẻ "học giỏi gấp mười ông" (ý này do chính ông từng nói ra) lại còn định chém Ngụy Diên ngay trước mắt ta. Ham hố danh tiếng như ông thì sau khi ta chết đi rồi dẫu có làm chuyện thoán nghịch cũng chẳng có gì lạ... Khổng Minh lúc đó sợ toát mồ hôi vội vàng sụp xuống dập đầu thề lấy thề để (thề cá trê chui ống). Màn chơi bài ngửa này tuy chỉ có Lưu Bị và Khổng Minh biết song khó mà che được cặp mắt thế gian. La Quán Trung về sau nhân đó cũng "lờ" đi cho văn vẻ sạch sẽ sử sách trơn tru. Ấy là cái truyền thống chép sử xưa nay nó thế. Sử sách vốn chỉ ưa chép những chỗ thơm mà giấu nhẹm đi chỗ thối. Và La Quán Trung đã tỏ ra là một người chép sử khéo song lại là một tay kể chuyện tồi bởi ông vẫn để lộ những chỗ thối của lịch sử ra. Lưu Huyền Đức quả có con mắt tinh đời. Về sau chỉ vì ghen tài mà Khổng Minh đã quyết không thực hiện diệu kế của Ngụy Diên lại còn dùng lời lẽ ngụy biện để chê bai dè bỉu. Rốt cuộc cả 6 lần đem binh ra Kì sơn đều công cốc đến nỗi thân phải bỏ ở gò Ngũ Trượng. Thế mà trước khi chết vẫn còn nghĩ kế để giết Nguỵ Diên cho bằng được. Vị quân sư "ngay thẳng" ấy do thù dai hay sợ Ngụy Diên sau này được đắc dụng thì sẽ thành công hơn mình? Vì thân mình mà hy sinh béng cả cơ nghiệp của chúa như thế chẳng trách nước Thục do Lưu Bị tốn công gây dựng chẳng bao lâu cũng mất toi về tay cha con Tư Mã Ý không để lại được chút hơi hám gì. Vậy thì cái điềm cây dâu cổ thụ kia bị đổ làm nát cả bàn thờ nhà Lưu Bị quả là nghiệm lắm. "Mệnh" trời quả không thể xem thường. Tuy thế song những màn "ảo thuật" những "mẹo" vặt của Khổng Minh vẫn được người đời thích thú tôn sùng đã lưu truyền được danh tiếng lẫy lừng của ông cho đến tận bây giờ. Danh tiếng ấy bao đời nay át cả Lưu Bị đến mức bất cứ ai nghe thấy cũng phải trợn mắt thán phục. Thế thì có thể nói rằng Khổng Minh mới chính là người đã "vớ" được Lưu Bị Chứ không phải Lưu Bị đã "vớ" được Khổng Minh vậy.

Tóm lại việc đời thường tuân theo quy luật: quân tử khởi xướng tiểu nhân a dua quân tử thiệt thân tiểu nhân thủ lợi. Cho nên cái triết lý "đầu voi đuôi chuột" dẫu chẳng ra gì thì nó vẫn luôn tỏ ra đúng với mọi thời đại. Cái "ô Trời" ấy ở nhà Lưu Bị ban đầu dẫu có mang cái "lý" của một "con voi" thì cuối cùng "con voi" ấy vẫn phải có lúc đổ kềnh. Và một khi nó đã đổ thì kết quả bao giờ cũng vô cùng thảm hại. Việc của Trời Đất còn như thế huống hồ là việc của con người. Một cây cổ thụ còn như vậy huống chi những loài cỏ lác. Vậy mà có kẻ vẫn còn muốn bền vững muôn năm? Có biết đâu rằng cái tử tế mãi chính là cái đáng nghi nhất trên đời. Cứ xem những sự khởi đầu và kết thúc của mọi cuộc đổi thay trên thế gian này thì biết. Sự thật rốt cuộc chẳng mang tí dáng dấp nào của những bản tuyên ngôn kinh điển viển vông. Tuy rằng cây dâu kia ở nhà Lưu Bị (có vẻ) chẳng liên quan gì đến Khổng Minh. Song việc mọc thẳng của nó hoá ra lại là một cái "triệu" bất tường. Thật chẳng biết rồi nó sẽ đổ về phía nào để mà đề phòng vậy. Giá như nó đừng đứng thẳng mà cứ nghiêng hẳn về một phía để ông cha Lưu Bị cất nhà ở bên phía ngược lại thì bàn thờ nhà ông đâu đến nỗi bị đập nát và duyên trời biết đâu đã chẳng dun rủi cho ông gặp phải con người cũng có tiếng "ngay thẳng" là Khổng Minh? Tưởng gặp phúc mà thành ra vô phúc tưởng kì duyên mà lại hoá vô duyên. Chắc chỉ có Trời mới đùa nổi kiểu ấy. Trên đời có ai lại ngu đến mức không tự nhận mình là người ngay thẳng nhất là những hạng được coi là kẻ sĩ. Thế nhưng so với cái trò đùa ghê gớm ấy của cơ trời thì sự dối trá kinh niên của con người xem ra chẳng thấm tháp vào đâu.

Ấy là chuyện cong thẳng. Thế còn chuyện trong đục... thì như thế nào?

Có một vị hoàng đế (mà người viết không nhớ rõ cụ thể là ai) vốn được các bầy tôi lâu la xưng tụng là bậc thánh đạo đức trong vắt như pha lê không hề gợn chút dơ đục nào của cuộc đời. Một hôm cải trang vi hành (tất nhiên ngài sẽ đến lầu xanh. Bởi lầu xanh bao giờ cũng là đích cuối cùng của mọi cuộc vi hành trên thế gian này) ngài vớ được một cô gái đẹp lắm mắt liếc như thu ba thân hình ngon như một cái đùi gà rán. Bèn tán tỉnh rồi đưa nhau vào phòng trọ. Lâu lắm rồi hoàng đế mới được một phen thoả chí mày mò trên thân xác của một ả thần dân như vậy. Đang lúc hứng đến cao trào vị hoàng đế bỗng buột mồm ngôn ra một lời dạy mà các thần dân của ngài ai ai cũng thuộc lòng từ thuở lên ba. Ngay lập tức cô gái kia phát hiện ra chân tướng của ngài và kiên quyết cự tuyệt. Ngài năn nỉ thế nào cũng vô ích. Đành tiếc nuối nuốt nước bọt mặc quần áo vào rồi than thở rằng giá ta đừng mang tiếng là một kẻ đạo đức trong suốt như pha lê thì có phải đỡ thiệt thòi. Đằng này... Té ra lũ bầy tôi kia sở dĩ xưng tụng ta như thế đâu phải vì chúng yêu ta mà chính vì cái lợi ích của chúng...

Sách Phật kể rằng trong một kiếp Đề Bà