Tình Thủ đô cũng thể Thủ đô

tinhthudoHNVC: Khi HNVC đưa bài của nhà thơ Dương Tường giới thiệu bài "Tình Thủ đô (của Hữu Loan): Một kiệt tác đời hồ như quên hẳn“ nhà văn Đặng Ái cho rằng bản ấy không chính xác. Và nhà văn Đặng Ái đã có thêm thông tin về bài thơ này khi nhà thơ Hữu Loan cung cấp bản thảo tập thơ cho Đặng Ái (bài thứ tư trong bảng mục lục: Thủ đô - ảnh bên). Vậy HNVC xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc. 


Tình Thủ đô cũng thể Thủ đô

 Đặng Ái


      Khoảng năm 1991- 1992 khi tôi còn làm việc ở Hội Văn nghệ Thanh Hóa chúng tôi có ý định in một tập thơ của Hữu Loan. Ông đã đưa tôi xem khá nhiều bản thảo thơ. Bản thảo có cái chép tay có cái dánh máy (đánh máy kiểu cổ chứ không phải vi tính như bây giờ) tự tay ông gạch xóa sửa chữa ghi chú cẩn thận. Cùng với bản thảo Hữu Loan còn sắp xếp mục lục và đặt tên cho tập thơ. Có điều ông đặt 3 cái tên liền: Thánh mẫu hài đồng  Một du giữa hai đen taQuê hương trong mắt em. Xem ra ông không dứt khoát được cái tên nào nên cho phép tôi lựa một.

    Tôi đã đọc tất cả sắp xếp lại thứ tự lại và đặt cho tập thơ một cái tên khác hiền lành hơn rất nhiều: Hoa lúa. Hữu Loan vui vẻ chấp nhận. Tôi đưa họa sĩ vẽ bìa chuẩn bị cho đánh máy... thì được biết NXB Hội Nhà văn vừa cho ra tập Màu tím hoa sim. In tập thơ đầu tay này Hữu Loan được trả nhuận bút. Tuy rằng số tiền rất ít ỏi chỉ 80 ngàn đồng (hơn 3 yến gạo hoặc 7 cân thịt hoặc 15 lon bia). Nhưng đó là sự ưu ái đặc biệt khi mà các tác giả khác (nghe nói có cả Huy Cận) đều phải bỏ tiền túi mà in thơ để rồi chịu "lõm vốn".

   Màu tím hoa sim chỉ in 10 bài chưa bằng một nửa số bài chúng tôi định in nhưng dẫu sao đưa in thêm một tập nữa chưa chắc đã thiết thực. Chúng tôi quyết định chuyển hướng xây tặng ông một ngôi nhà ngay trên khu đất của ông ở quê. Để có ngôi nhà tình nghĩa này có một người hết sức vất vả tận tình là anh Nguyễn Văn Túy Chánh Văn phòng Hội. Túy chạy lên chạy xuống qua 4 cấp chính quyền chỗ trình bày nơi nài nỉ. Khó nhất là làm sao để Hữu Loan chịu kê khai lý lịch! Nhưng sự vất vả của Túy cũng như anh em khác cũng có kết quả xứng đáng: Thi sĩ nổi tiếng nhất xứ Thanh bậc trên lẫm liệt của chúng tôi thoát cảnh xiêu vẹo dột nát có một mái nhà ấm cúng. Và trong mái ấm này Hữu Loan đã ở gần 20 năm cuối đời cho đến lúc trút hơi thở cuối cùng đã tiếp không biết bao nhiêu khách khứa đã đón nhận bao nhiêu tình yêu mến kính trọng của biết bao người yêu thơ.

    Chuyện ngôi nhà đến nay tôi mới nói và cũng chỉ muốn nói thế thôi. Còn trong số bản thảo dạo ấy tôi thấy có 2 bài viết về thủ đô: Thủ đô (1951) và Thủ đô nay là của chúng ta (1954). Bài trước viết về người thủ đô trong kháng chiến bài sau viết về ngày tiếp quản. Không có bài nào tên là Tình thủ đô cả.

    Năm ngoái lướt qua vài trang mạng tôi chú ý một dòng thông tin: cuối năm 2004 Dương Tường và Mạc Lân "nhớ lại" bài thơ Tình Thủ đô của Hữu Loan. Bài thơ còn được đánh giá là thuộc hàng tiêu biểu của nhà thơ cùng với Màu tím hoa sim Đèo Cả Những làng đi qua...Có điều tôi không tìm thấy những trang mạng đó nói rõ hơn về Tình Thủ đô thậm chí một câu trích tôi cũng không tìm được. Cho nên tôi cứ lăn tăn nghĩ về điều này. Phải chăng Tình Thủ đô là một trong 2 bài của Hữu Loan viết về thủ đô mà tôi được đọc từ năm ấy? Hay là Hữu Loan còn bài khác viết về thủ đô?

    Khi về Thanh Hóa dự tang Hữu Loan lòng tôi vẫn cứ lăn tăn về điều ấy. Bỗng nhiên như là duyên may lại gặp bài của anh Dương Tường: "Tình Thủ đô: Một kiệt tác đời hồ như quên hẳn". Đọc bài viết tôi được củng cố thêm lòng tin về ảnh hưởng sâu sắc về tình yêu vô bờ bến đối với Hữu Loan của rất nhiều đối tượng và lứa tuổi và qua đó tôi cũng hiểu thêm về tầm vóc của Hữu Loan.

    Một câu hỏi nhỏ cũng được giải đáp: Tình Thủ đô mà anh Dương Tường cùng Mạc Lân nhớ lại và nhắc đến chính là Thủ đô mà tôi đã đọc. Chỉ có điều những câu thơ trong trí nhớ của các anh có khác một chút so với bài mà Hữu Loan đã đưa tôi xem. Cũng phải thôi sự sàng lọc của thời gian!

    Tôi chép lại nguyên văn như tôi biết để mọi người cùng đọc. Chỉ muốn lạm bút chú thích tí chút:

     Bên góc trái bản thảo bài  Thủ đô  Hữu Loan ghi: "Năm 1951 làm bài này để chống phong trào dinh tê (vào tề). Đào Mộng Long công ngâm tại sân khấu Rừng Thông và rất nhiều trí thức đã bỏ ý định vào tề ở lại với kháng chiến".

   Như vậy chắc chắn là Thủ đô được viết ở Thanh Hóa.

   Trong những năm kháng chiến chống pháp Thanh Hóa là vùng tự do. Rất nhiều người dân và văn nghệ sĩ ở Hà Nội ở Khu Ba ở những vùng địch tạm chiếm lui về Thanh sống mà phục vụ kháng chiến. Theo lệnh Cụ Hồ nhân dân thành phố Thanh Hóa đã triệt để tiêu thổ phá hủy toàn bộ thành phố. Trong điều kiện đó các thị trấn chung quanh như Rừng Thông Cầu Bố Hậu Hiền Chuối (Nông Cống)...trở thành những địa điểm quần tụ đi về của các văn nghệ sĩ trí thức giai nhân tài tử kháng chiến.  Đó là những địa danh mà sau này người Thanh Hóa có bài vè tự trào được truyền tụng rất rộng: "...Chiếc cầu con con cũng gọi Cầu Bố/ mấy cây lố nhố cũng gọi Rừng Thông/  ...Thủ đô thiêng liêng là vùng Nông Cống..."

    Vào nhưng năm 50 51 52.. kháng chiến vô cùng gian khổ thiếu thốn mà ngày thắng lợi còn xa... nhiều người đã nao núng... Vì thế mới có bài thơ này và  có chuyện Đào Mộng Long cho ngâm ở sân khấu ở Rừng Thông! Và có tác dụng trí vận nghệ vận rõ ràng!

    Bài Thủ đô nay là của chúng ta Hữu Loan cũng viết "tại trận" tức là tại Hà Nội trong niềm hân hoan của ngày giải phóng.

    Hai bài thơ tuy viết ở hai thời kỳ khác nhau cảm xúc khác nhau nhưng nếu ta coi bài sau là sự tiếp nối của bài trước cũng đúng. Đó là hai phần của bài thơ lớn về thủ đô hào hùng bi tráng của một thời chứng tỏ lòng yêu thủ đô yêu đất nước nồng nhiệt nói đúng hơn là quyết liệt của tác giả.



Chú thích ảnh:

Trang bút tích của Hữu Loan


Hữu Loan


Thủ đô

I

Từng đoàn dài xe bò

Trên đường đi vào Thanh

Trên đường đi Trèm Vẽ

Người Thủ đô tản cư!

xxx

Đoàn xe đi

             chở nặng tâm tư

Một góc nhà

                 một hè phố

Mắt ai biếc

              một chiều xưa...

Quan Thánh

Cổ Ng