PHAN LẠC HOA – TÀI HOA ĐOẢN MỆNH

PHAN LẠC HOA – TÀI HOA ĐOẢN MỆNH

Nguyễn Thụy Kha

 Đêm vẫn không một ngọn gió. Tôi đâu biết chính lúc ấy ở ngay trước cửa căn nhà ấy với sợi dây an toàn rạp xiếc nhu định mệnh ấy... đã chấm dứt cuộc đời người nhạc sĩ tài hoa mà đoản mệnh.           

Có một đêm trong toa tàu chợ chen chúc tối đen mùi tàu chợ - mùi tổng hợp của các loại mùi – áp đảo vào khứu giác của một người lính đang trở chứng sốt rừng là tôi. Giữa lúc có cảm giác rét run không thể chịu nổi cái mùi tàu chợ khó chiều kia đang xộc vào đáy mũi bồng nghe vang đâu đó trong tôi vút cao một giọng nữ trong trẻo: “Rằng yêu nhau mấy suối em cũng lội – Rằng yêu nhau ... mấy núi... em cũng trèo”. Không biết cái giai điệu tràn trề âm hưởng dân ca Bắc Bộ và ca từ cũng là rút gọn câu tục ngữ: “Yêu nhau tam tứ núi cũng trèo ngũ lục sông cũng lội thất bát đèo cũng qua” là của ai nhưng rõ ràng là nó bỗng dưng khiến tôi nguôi ngoai cơn sốt rừng đang rình rập lan liếm. Cơn sốt sau chiến tranh. Sau này khi biết đó là câu kết bài hát: “Tàu anh qua núi” của Phan Lạc Hoa tôi đã kể câu chuyện này cho Hoa – nghe xong Hoa cười: “Thế là tao đã bớt cho mày một cơn sốt. Khao một chầu đi”. Khao thì khao. Thế là chúng tôi kéo nhau đến quán “Hoàng Cầm”.

            Tôi gặp và uống rượu với Phan Lạc Hoa qua Nguyễn Trọng Tạo. Tạo nói: “Thằng đậu phộng hay và nghệ sĩ lắm mày ạ”. “Đậu phộng” là gọi từ tên đệm “lạc” của Phan Lạc Hoa mà ra. Thế là gặp nhau là uống rượu và chơi với nhau. Chúng tôi gặp nhau ngày ấy quanh đi quẩn lại cũng là uống rượu hát và đọc thơ cho nhau nghe. Chơi với nhau rồi tôi mới biết để có được thành công như “Tàu anh qua núi” Phan Lạc Hoa cũng đã phải trải qua bao truân chuyên. Hoa quê ở Hữu Bằng Thạch Thất Hà Tây cùng nhà văn Tào Mạt. Nhưng ấu thơ của anh lại là những năm tháng vùng mỏ cùng Quang Thọ. Ngày lên Hà Nội học nhạc Hoa gặp cô bé Thanh  cùng quê có nước da đen ròn và nụ cười duyên ở Trường Âm Nhạc Việt Nam. Phải duyên phải số thế là mê nhau. Nhưng gia đình bé Thanh dứt khoát không đồng ý. Song tình yêu đã đem lại cho họ cô bé Phan Huyền Thư xinh xắn. Thế là họ đã sống với nhau những năm tháng vất vưởng. Lúc ấy Thanh đã ghép tên Hoa vào tên mình để thành tên ca sĩ Thanh Hoa thuộc Đài phát thanh Giải Phóng với những ca khúc binh vận. Nhưng chưa ai biết đến nhiều cũng như chưa biết đến Ngọc Tân. Phải đến khi cả hai song ca thành công “Con kênh ta đào” của Phạm Tuyên phổ thơ Bùi Văn Dung thì làng ca nhạc mới bắt đầu biết đến hai tên tuổi này. Lúc ấy Phan Lạc Hoa vẫn chỉ là một tác giả nghiệp dư tại xí nghiệp in vé tàu lửa thuộc Tổng Cục Đường Sắt. Nhưng sau một chuyến đi thực tế trên tàu Thống Nhất xuyên Việt Phan Lạc Hoa đã “xuất thần” ra một “Tàu anh qua núi” thì chính tác phẩm này đã khiến Phan Lạc Hoa bắt đầu một chặng đường khác trong sự nghiệp hạnh phúc và đắng cay của mình. Bài “Tàu anh qua núi” với sự thể hiện của Thanh Hoa qua bản phối khí cũng rất “xuất thần” của nhạc sĩ Huy Thư đã ngay lập tức khiến tên tuổi của Thanh Hoa và Phan Lạc Hoa lấp lánh trên vòm trời âm thanh. Sau đó thần hứng đã đến với Phan Lạc Hoa. Anh viết tiếp “Mưa mùa thu” và “Nói cùng đảo nhỏ” (Phỏng thơ Phan Cung Việt) và “Tình yêu bên dòng sông Quan Họ” (phỏng thơ Đỗ Trung Lai). Những bài này lại được Thanh Hoa thể hiện rất thăng hoa trên sàn diễn với một độ “hot” (nóng) tột đỉnh.

            Tôi nhớ hôm ấy vừa ở đảo về Phan Lạc Hoa tức tốc leo lên tầng bốn nhà tôi ở 60 Hàng Bông. Anh ôm đàn hát ngay giữa nhịp thở còn gấp gáp. Cái dễ thương nghệ sĩ ấy khiến tôi phải đáp lại bằng những dòng thơ tình cảm:

                                    Ở đảo về leo lên bốn tầng dốc gác

                                    Còn thở hụt hơi

                                    Bạn đã ôm đàn hát

                                   

                                    Giọng khàn khàn mái đầu tranứg tóc

                                    Giai điệu dâng sóng đổ vô hồi

                                    Tưởng ngày quây quần cùng lính đảo ngồi

                                    Cạn với nhau một chén đầy thương nhớ

                                    Kỳ lạ quá ngỡ tay cầm được cả

                                    Gai góc đóa san hô

                                    Ngỡ đang cùng cánh buồm vô tư

                                    Thổi theo giai điệu ấy

                                    “Anh dám nhận mình là đảo mãi”

                                    Tôi sững sờ như đứng giữa trùng khơi...

            Chúng tôi cứ thế tụ quần chia sẻ với nhau mọi vui buồn qua chén rượu đĩa lạc. Lúc thì ở quán xá Hà Nội. Lúc thì theo các nhóm biểu diễn ca nhạc trở về các địa phương. Vừa sáng tác Hoa vừa làm ông bầu. Gánh hát “Phan Lạc Hoa” đã tạo công ăn việc làm cho nhiều nghệ sĩ lúc đó như Trung Kiên Trần Hiếu v..v.. chả đêm biểu diễn nào là Thanh Hoa không được “Bis” khi hát “Tàu anh qua núi”. Có đêm Thanh Hoa phải hát lại tới ba bốn lần. Hoa làm vậy là để vừa kiếm tiền nuôi con cũng là để nguôi nỗi tiếc thương thằng con trai Phan Cao Nguyên yểu mệnh. Sau khi cháu Cao Nguyên mất Phan Lạc Hoa đã viết “Lời xanh cao nguyên” trong đó có nhng tiếng gọi: “Cao nguyên ơi!” nghe rất xót xa. Nỗi buồn mất cậu con trai cứ thế nhen ủ trong tâm hồn Phan Lạc Hoa dần dà sinh ra những ứng xử thất thường của chứng thần kinh hốt hoảng. Có những cuộc rượu đột nhiên Phan Lạc Hoa bần thần lại sau khi nói cười rất vui trước đó. Chúng tôi còn trẻ lúc đó nên cũng không mấy ai chú ý cứ sống ào đi trong khi mầm bệnh đã lớn dần ở bạn. Ở vào thời điểm nhạy cảm của những năm tháng cuối thời kỳ quan liêu bao cấp sự khó khăn cả về kinh tế lẫn quan niệm khiến nhiều người bị bức xúc trầm cảm. Phan Lạc Hoa là một người chịu số phận như thế. Làm sao không đau khổ khi một năng lực như anh chỉ được sử dụng như một người thợ in vé số bài hát viết ra thì bị các cơ quan thẩm định chê là nghiệp dư không bài bản. Những áp lực ấy khiến anh phải dồn vào giải tỏa ở gia đình. Và chính cái bức bách ấy đã làm rạn nứt dần tình cảm giữa anh với người vợ có giọng hát mê đắm đang “nổi như cồn” ngoài đời. Một mặc cảm tự nhiên bị chiếm lĩnh trong suy nghĩ anh. Phan Lạc Hoa bị nhiều cơn tầm thần dày vò và phải đi nằm viện. Sức ép vô hình ngoài xã hội đã chuyển thành bệnh lý trong anh từ lúc nào. Bắt đầu từ Ngọc Tân và Vân Khánh “vượt biên” Ngọc Tân chết vợ con vì đắm thuyền và đang bị giam giữ ở Hải Phòng. Rồi đến Nguyễn Trọng Tạo vì bài thơ “Tản Mạn thời tôi sống” mà bị thuyên chuyển rời Hà Nội tr về Quân khu Bốn. Rồi tới Hoàng Hưng và Hoàng Cầm bị bắt vì bị tình nghi là đem tập thơ “Về Kinh Bắc” của Hoàng Cầm do Văn Cao vẽ bìa và minh họa của Bùi Xuân Phái mang bán cho nước ngoài. Lại thêm cả mơ hồ dâu đó đồn đại rằng vợ đã có “bồ” chắc rồi sẽ dẫn tới ly dị. Tất cả những đợt sóng ngầm đó đã dội vào con tim dễ bị tổn thương của Phan Lạc Hoa. Và cái gì phải xảy ra rồi cũng đến lúc xảy ra. Cái gọi là “định mệnh” như bốn nốt nhạc mở đầu “giao hưởng định mệnh” của L.V.Beethoven đã gõ cửa số phận Phan Lạc Hoa ở tuổi 35.

            Hôm ấy là sáng chủ nhật 19.9.1982. Tôi tính mang tặng Phan Lạc Hoa tờ Văn Nghệ in giải thưởng thơ trong đó có bài “Những giọt mưa đồng hành” của tôi và ngồi uống rượu chơi. Mấy hôm tuy không gặp nhau nhưng tôi biết Hoa đang rất buồn. Tòa án đã giải quyết xong chuyện ly hôn giữa anh và Thanh Hoa. Ở đời có nhiều điều trớ trêu. Hình như càng yêu nhau người ta càng dễ bỏ nhau. Căn nhà khi xưa thông thống bây giờ có tấm liếp ngăn đôi. Khi tôi xuống đến nơi Hoa đang sửa xe đạp tay còn bê bết dầu mỡ.

            Vừa rót rượu ra chén anh vừa nói giọng buồn bã:

- Tao muốn chết quá! Đời tao kể như xong. Vợ thì bỏ bài hát viết ra thì họ bảo là xẩm không thu. Hát cứ như hát “chui”

            Tôi xẵng giọng:

- Thằng hèn mày. Chấp chi vài ba vụ lẻ tẻ. Còn có nhau còn sống còn uống với nhau là vui rồi. Còn tiếp tục viết chứ.

            Ấy là mắng anh vậy. Nhưng chính tôi cũng không biết sau giải thưởng năm ấy tôi sẽ còn tiếp tục ra sao. Rồi hai đứa nhâm nhi “cuốc lủi” huyên thuyên xích đế hết chén này sang chén khác. Ngà ngà say Hoa dề dà tuyên bố:

- Mày nói phải. Ta sẽ sống sẽ viết nữa. Viết đến xóa hết buồn.

             Nói vậy chứ buồn thì làm sao mà xóa được. Có khi càng viết càng buồn thêm. Nhưng mà làm sao không viết? Phải viết.

            Quá trưa chúng tôi chia tay. Anh đưa tôi cặp vé mời đến Nhà Hát Lớn xem Thanh Hoa biểu diễn.

            Tôi về nhà. Còn anh thì xuống nhà một người bạn. Sau đó người bạn ấy kể với tôi rằng khi xuống nhà anh rất vui phấn khởi ra mặt. Hình như có điều gì vụt lóe lên ở phía xa của hy vọng mà anh ngỡ có thể nhận thấy được. Nhưng cái khoảnh khắc vụt lóe đó không thắng nổi số phận.

            Tối hôm ấy Hiền – vợ tôi đến Nhà hát Lớn cùng Phan Lạc Hoa. Đêm rất khuya Hiền mới về. Vừa leo lên tầng thượng Hiền vừa thở hổn hển không ra hơi:

- Anh Kha ơi! Ông “Đậu Phộng” đòi chết. Ông ấy cởi đồng hồ  đưa cho em và nhờ chúng mình nuôi hộ con Thư.

            Rồi Hiền kể lại buổi tối hôm ấy như thế nào ở Nhà hát Lớn. Khi Thanh Hoa hát bài “Vì sao anh ra đi” (Bài hát Tây Ban Nha)  được “bis” sôi nổi thì cũng là lúc tác giả “Tàu anh qua núi” của “Tình yêu bên dòng sông Quan Họ” gục đầu vào tường im lặng. Đúng là như một câu hát Trịnh Công Sơn: “Một người về đỉnh cao – Một người về vực sâu”. Hiền giục tôi phải dậy và xuống ngay nhà anh xem tình hình ra sao. Tôi nghĩ sáng nay đã nhất trí với nhau như thế chắc Phan Lạc Hoa chỉ “làm bộ” vậy thôi nên bảo: “Chắc chẳng có gì đâu. Mai xuống sớm cũng được”.

            Nhưng đã không còn ngày mai nữa. Đêm vẫn không một ngọn gió. Tôi đâu biết chính lúc ấy ở ngay trước cửa căn nhà ấy với sợi dây an toàn rạp xiếc nhu định mệnh ấy... đã chấm dứt cuộc đời người nhạc sĩ tài hoa mà đoản mệnh.

            Vào giữa ngày 20.9.1982 khi Phan Lạc Hoa đã vĩnh viễn im lặng tấm phên bị dỡ bỏ. Thanh Hoa chít khăn tang mặc áo xô gai đầm đìa nước mắt trao cho tôi bài hát cuối cùng của Phan Lạc Hoa – bài “Những chiều lỗi hẹn” anh viết tại Bệnh viện Bạch Mai trong những ngày điều trị thần kinh. Đây chắc mới là bản thảo. Nhưng dù sao cũnh là bút tích còn lại duy nhất của người nhạc sĩ mà nhiều người yêu mến và thương tiếc. Trong bài hát cuối cùng của anh khi đọc ca từ cuối: “Đừng giận anh những chiều lỗi hẹn – Trời về khuya nhiều ngôi sao xanh...” thấy có một cái gì man mác buồn của một cuộc đời sắp tắt.

            Chúng tôi lặng lẽ đưa tiễn Phan Lạc Hoa về nơi an nghỉ cuối cùng. Tôi tưới đẫm rượu xuống huyệt anh để nén khóc. Về đến nhà tôi và Trúc Cương khóc nấc lên vì thương tiếc. Tôi viết như bị xui khiến những câu thơ về Phan Lạc Hoa:

Thế là mày nhảy dù vào bầu trời

Bầu trời xanh lời hát

Chẳng kìm được như cảm hứng mày ơi!

                       

Cuộc nhảy dù không tính trước

                        Bằng sợi dây vô tình

                        Sợi dây an toàn rạp xiếc

                        ….

                        Tao đi ứa nước mắt

                        Lần đầu tiên vì một người tao khóc

                        Bầu trời xanh hình như khóc cùng tao

                        “mưa mùa thu nặng nhiều nỗi nhớ

mưa mùa thu gởi mùa hạ trước rồi…”

            Từ đấy hàng năm tới ngày giỗ Phan Lạc Hoa chúng tôi thường tụ tập nhau để tưởng nhớ người bạn nhạc sĩ tài hoa đoản mệnh này. Năm 1984 nhớ anh quá tôi lầm lũi một mình về thắp hương anh ở Thạch Thất. Lại một cảm xúc dâng đầy không cưỡng được:

                        Đồng gặt rồi nhấp nhô rơm rạ

                        Mùi cơm mới bâng khuâng

                        Nâng chén rượu ngỡ mày đang ngồi đó

                        Cùng cạn một chặng đường

                       

                        Lại huyên thuyên những chuyện đời thường

                        Những tâm huyết sẽ dồn vào giai điệu

                        Có chút men mắt này thoáng dịu

                        Hồn nhiên xanh cây cỏ nơi này

                       

                        Hiểu vì sao những bài hát của mày

                        Khắp xứ sở trẻ già đều thuộc

                        Với người hát rong là cơm gạo hàng ngày

                        Cặm cụi qua cực nhọc

                       

                        Đồng rộng lắm mày nằm im một góc

                        Biết trưa nay Thạch Thất mình tao

                        Vẫn hạt gạo sao có gì lạ thật

                        Mà giống như giọt nước mắt nghẹn ngào

            Dường như giữa cuộc đời Phan Lạc Hoa chưa hề vắng mặt. Những giai điệu của anh qua giọng hát Thanh Hoa vẫn ấm áp nhân gian. Năm Phan Huyền Thư tròn 18 tuổi chúng tôi mới trao lại cho Thư chiếc đồng hồ Orian - kỷ vật của Phan Lạc Hoa gửi lại. Theo lời Thư hình như mỗi bước phát triển của cháu đều có sự phù trợ của bố thậm chí có lần bố còn nhập vào người khác để nhắn gửi cháu nhiều điều. Người tài hoa đoản mệnh nên thật thiêng.

Phạm Thế Minh

Cảm nhận

Nhạc sỹ Phan Lạc Hoa có những bài hát bất hủ điển hình là Tàu Anh Qua núi, Tình yêu bên dòng sông quan họ. Tôi yêu thích nhất là bài tàu anh qua núi -giai điệu của tình yêu - của niềm lạc quan, mà sao người nhạc sỹ tài hoa ấy lại ra đi trong hoàn cảnh như vậy cô đơn như vậy, nghĩ đến ông tôi lại nghĩ đến Hàn Mặc Tử

 

son

em rất thích những bài hát của cố nhạc sỷ Phan Lạc Hoa rất buồn khi biết ông ra đi quá sớm.có phải ông ra đi một phần vì gia đình không?

long

Gửi cố nhạc sỹ Phan Lạc Hoa


Xin cảm ơn bài viết của Nhạc sỹ Nguyễn Thụy Kha đã cho khán giả biết những giây cuối đời của cố NS Phan Lạc Hoa.
Thật ra mấy hôm nay Bố tôi yêu cầu tôi đi tìm bài hát Tàu Anh Qua núi với tiếng hát Thanh Hoa và rất may đã tìm được và tôi nghe thấy rất hay. Và hôm nay Trên VTV3 có phát chương trình VUI-KHỎE- CÓ ÍCH của các cụ già đều phát 2 bài hát nổi tiếng của cố NS Phan Lạc Hoa ( Tầu anh qua núi Tình yêu trên dòng sông quan họ).
Link: Tau anh qua nui:
http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=Rhxigxu6Tk
Link: Tinh yeu tren dong song quan ho:
http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=5zlgvoLw91
Xin cảm ơn và biết ơn cố Nhạc sỹ PHAN LẠC HOA

khachdwongxa

PLH người nghệ sỹ đoản mệnh

Cũng như một số cư dân mạng vừa tỏ bày em rất cảm ơn bác Kha và bác Tạo đã cung cấp về những giây phút cuối cùng của cuộc đời NS PLH. Tuy có buồn nhưng nó cũng là một cơ hội để mọi người đồng cảm có thể chia xẻ với những ai yêu quý bác PLH và là phút giây để suy gẫm về mình về mọi người với những số phận khác nhau.
Cảm ơn bác.

nguyenductung

G]ỉ anh Trằn Mạnh Hảo

Tôi đang cùng anh Tạo bên máy vi tính nhà tôi. Thấy tin nhắn của anh thăm hỏi. Vui thật là vui. Vợ chồng anh Nam Dao mai ra mắt tiểu thuyết Bể Dâu (2 tập) tại Vancouver anh Tạo cùng giao lưu với văn nghệ sĩ xứ này.
Chúc anh Hảo mạnh khỏe viết hay.

Trần Mạnh Hảo

Cám ơn Tạo và Kha

Mình là Trần Mạnh Hảo nhờ Nguyễn Đức Tùng email cho mà vao được Blog NDT do Tạo mới lập. Mình biết Tạo & Kha chơi rất thân với Phan Lac Hoa. Bai viết của Kha về Hoa rất cảm động. Nhắc lại chuyện đau buồn của cái chết Hoa càng thương tiếc cậu ấy...Nếu Hoa còn sống biết đâu đất nước còn thêm nhiều bản nhạc bất hủ như hai bài "Tàu Anh qua núi" "Khúc hát dòng sông quan họ"...Dòng Phan Lạc ở Thạch Thất có nhiều người tài lắm ví như Phan Lạc Tuyên...
Mình chúc Tạo & Kha vui vẻ trong chuyến Tây du hí này.
Cho mình gửi lời thăm vợ chồng Nguyễn Đức Tùng và gia đình anh chị Nam Dao ( Nguyễn Mạnh Hùng)
Thân : TMH
viết xong mấy dòng này mình sẽ vào ngay www.nhacso.net dể nghe hai bài hát tuyệt vời của Phan Lạc Hoa

nguyenhung

Anh Sao Việt

Bây giờ em mới biết rằng cố nhạc sĩ Phan Lạc Hoa là bạn cùng nhóm với anh và NTK.
Chuyện của NS PLH quả là bi kịch. Và nghe nói cô con gái của NS là Phan Huyền Thư cũng từng phải chịu áp lực trước dư luận về cái chết của bố mình.

Còn NSND Thanh Hoa thì may sao vẫn giữ được nét trẻ trung yêu đời để tiếp tục sự nghiệp của mình. Có gặp và nói chuyện với TH vài lần ở cafe Alibaba(?) gần KS Thắng Lợi em nhận thấy thế.

trungkim

Xin cám ơn!

Bài viết xúc động quá! Cám ơn Bác Nguyễn Thụy Kha và Bác Nguyễn Trọng Tạo!

vanchuong

Phương Phương Quỳnh NĐat

Cám ơn các bạn ghé thăm Phan Lạc Hoa. Những người tốt tài hoa đoản mệnh làm ta nhớ thương vô cùng tận.
Có bài thơ tôi viết đúng vào đêm PLH thắt cổ mà tôi ở xa không biết các bạn đọc thêm nhé.
Chúc tất cả khoe vui.

Phương Phương

Cảm ơn Văn chương và Nguyễn Thụy Kha !

Trước đây em có nghe nhiều về cái chết của Phan Lạc Hoa -người nhạc sĩ tài hoa bạc mệnh .Hôm nay nhờ anh Tạo đưa bài viết này em mới hiểu cặn kẽ về mối tình và sự ra đi của PLH ...đúng là số phận quá nghiệt ngã của một con người yếu đuối và nhạy cảm ...giá như ...Nói ra chỉ thấy buồn ...Cảm ơn bài viết nghĩa tình và cảm động của nhà thơ Nguyễn Thụy Kha -người đã may mắn chia sẻ những tháng ngày cuối đời của Phan Lạc Hoa .
Cảm ơn anh Tạo !Hình như ngày mai anh đi công tác xa vậy mà hôm nay anh vẫn tranh thủ post bài chia sẻ với mọi người .Chúc Anh đi vui -khỏe. Anh nhớ đến thăm Trịnh Thanh Sơn trước khi đi anh Tạo nhé !Cho em được gửi lời thăm anh Sơn với !